درخشش دانشجوی دانشگاه صنعتی بیرجند در توسعه هوش مصنوعی برای حفظ گویشهای بومی خراسان جنوبی
به گزارش روابطعمومی دانشگاه صنعتی بیرجند، امیرحسین ضیائی، دانشجوی مهندسی مکانیک و دبیر سابق انجمن علمی هوش مصنوعی دانشگاه صنعتی بیرجند، در قالب پروژه JPLSTAR به توسعه یک پلتفرم و مدل زبانی اختصاصی برای حفظ و دیجیتالسازی گویشهای محلی پرداخته است؛ پروژهای که در مرحله نخست بر دو گویش آبیزی و قاینی متمرکز شده است.
پیشرفت مدلهای زبانی در سالهای اخیر عمدتاً بر زبانها و گویشهای پرداده متمرکز بوده و بسیاری از گویشهای محلی و کممنبع، سهم محدودی در فضای دیجیتال داشتهاند. پروژه JPLSTAR با هدف پاسخ به این چالش و فراهم کردن امکان ثبت، پردازش و استفاده از این گویشها در فناوریهای نوین شکل گرفته است.
در کنار جنبه فنی پروژه، تصاویر مزارع زرشک افین که در قالب تیزر معرفی این پروژه مورد استفاده قرار گرفته، بخشی از جغرافیا و هویت خراسان جنوبی را نیز به مخاطبان معرفی میکند و جلوهای بومی به معرفی این دستاورد فناورانه بخشیده است؛ بهگونهای که فناوری و هویت محلی در کنار یکدیگر روایت میشوند.
در این مسیر، با توجه به محدود بودن دادههای دیجیتال مربوط به گویشهای محلی، بخشی از اطلاعات مورد نیاز از منابع مکتوب دارای مجوز تهیه و در ادامه، قواعد پایه، ضمایر و ساختارهای دستوری گویشها استخراج و به دادههای آموزشی ساختاریافته تبدیل شده است. همچنین برای افزایش مشارکت گویشوران بومی، یک پلتفرم اختصاصی طراحی شده تا امکان جمعآوری و توسعه دادههای جدید فراهم شود.
در نهایت، مجموعه داده آموزشی این پروژه به ۱۰ هزار و ۲۰۷ نمونه ساختاریافته رسید و برای ارزیابی مدل نیز ۳۰ نمونه برای اعتبارسنجی و ۵۰ نمونه برای آزمون در نظر گرفته شد.
در بخش فنی پروژه، یک آداپتر مشترک بر پایه مدل Qwen2.5-7B و با استفاده از روش QLoRA توسعه یافت. آموزش این مدل با استفاده از دو کارت گرافیک NVIDIA T4 انجام شد و برای جلوگیری از تداخل میان گویشها، نوع گویش و نوع وظیفه در ساختار دادهها و ورودی مدل مشخص شد.
بر اساس ارزیابیهای انجامشده، مدل در مجموعه آزمون به میانگین ۸۵.۸ درصد همپوشانی نویسهای دست یافت و میزان همپوشانی در دادههای اعتبارسنجی نیز ۸۱.۵ درصد گزارش شده است. وزنهای نهایی مدل، Model Card و دادههای ارزیابی نیز در بستر Hugging Face منتشر شدهاند.
این پروژه نمونهای از فعالیتهای میانرشتهای دانشجویان دانشگاه صنعتی بیرجند است؛ جایی که امیرحسین ضیائی در کنار تحصیل در رشته مهندسی مکانیک، فعالیت تخصصی خود را در حوزه هوش مصنوعی دنبال کرده و سابقه دبیری انجمن علمی هوش مصنوعی دانشگاه را نیز در کارنامه دارد. این مسیر نشان میدهد ظرفیت دانشجویان دانشگاه محدود به رشته تحصیلی آنان نیست و میتوانند با پیوند دادن دانش مهندسی و فناوریهای نوین، ایدههای خود را به پروژههای کاربردی تبدیل کنند.
پروژه JPLSTAR در ادامه قابلیت توسعه برای سایر گویشهای کممنبع را نیز دارد و توسعهدهنده آن، افزایش مشارکت گویشوران بومی و تأمین زیرساختهای پردازشی را از نیازهای ادامه این مسیر عنوان کرده است.
در این پروژه، فناوری و هویت بومی خراسان جنوبی در کنار یکدیگر روایت شدهاند؛ بهگونهای که در تیزر معرفی پروژه JPLSTAR، تصاویر مزارع زرشک افین نیز به کار رفته است؛ تصاویری که بخشی از جغرافیا، فرهنگ و هویت خراسان جنوبی را به مخاطبان معرفی کرده و روایت این دستاورد فناورانه را با نشانههایی از سرزمین و هویت بومی منطقه پیوند میدهد.
تیزر معرفی پروژه JPLSTAR را در ادامه ببینید:
نظر شما :